Månadens bok: Rolf Jacobsens Dikt i samling

Månadens bok: Rolf Jacobsens Dikt i samling

Diktarane Olav H. Hauge (1908 – 1994) og Rolf Jacobsen (1907 – 1994) blei etter kvart gode vener, og Ulvik poesifestival har også fått eit vennskap til Nordisk poesifestival: Rolf Jacobsen-dagene på Hamar. Det høver godt å trekke fram Rolf Jacobsens Dikt i samling som månadens bok på Hauge-senteret.

Rolf Jacobsen har dessutan Ulvik med i Dikt i samling, i diktet «Hallingsskeid»; kanskje har han også eit ørlite peik til Hauges «Det er den draumen» der?: «Og forteller at du er inn i en annen dal / enn hva du trodde først og bak et annet fjell, / helt anderledes enn det du hadde tenkt,». Mogleg er det heilt tilfeldig, men dette minnar meg om draumen som opnar seg «på ein våg me ikkje har visst um.». Hadde eg lese det annleis om Hallingskeid ikkje høyrde til Ulvik, og om eg ikkje visste at diktarane hadde kontakt? Og at Hauge sendte sin eigen Dikt i samling til Jacobsen i 1973, to år før samlinga Pusteøvelser (med diktet «Hallingskeid») kom ut? Eg veit ikkje.

Månadens bok: Rolf Jacobsens Dikt i samling
Rolf Jacobsen og Olav H. Hauge på Rossvoll i Ulvik.

I 1947, fjorten år etter at Rolf Jacobsen først blei utgitt som lyrikar, skreiv Olav H. Hauge i dagboka si: «Ingen hev vist seg so suverén som Rolf Jacobsen som debuterte i 1933 med Jord og Jern. Den samlingi vil koma til å leva.» Debutsamlinga til Jacobsen lever godt enda, ja, og diktet «Byens metafysikk» kan du mellom anna finne i litteraturhistoriske verk, i lyrikkantologiar, og på pensum i litterære studiar.

Enkelte skal ha kalt Rolf Jacobsen for den første modernist. Om dette skriv Jørgen Sejersted og Eirik Vassenden: «Modernist, ja, men ikke den første. Likevel er samlingen Jord og jern en milepæl i norsk litteraturhistorie med sin teknologifascinasjon og sitt moderne språk» (Sejersted og Vassenden 2011: 191). I forordet til artikkelsamlinga Stier med lavmælt lys: Om Rolf Jacobsens diktning, står det at «Jord og jern […] er blitt stående i litteraturhistorien som den første modernistiske diktsamlingen i Norge» (Lillebo (red.) 2007: 9).

Byens metafysikk

Under rennestensristene,

under de skimlete murkjellere,

under lindealleenes fuktige røtter

og parkplenene:

 

Telefonkablenes nervefibre.

Gassledningenes hule blodårer.

Kloakker.

 

Fra østens skyhøye menneskealper,

fra vestens villafasader bak spirea

– de samme usynlige lenker av jern og kobber

binder oss sammen.

 

Ingen kan høre telefonkablenes knitrende liv.

Ingen kan høre gassledningens syke hoste i

avgrunnen.

Ingen kan høre kloakkene tordne med slam og

stank hundre mil i mørke.

Byens jernkledde innvolder

arbeider.

 

Men oppe i dagen danser jo du med flammende

fotsåler over asfalten, og du har silke mot navlens

hvite øie og ny kåpe i solskinnet.

 

Og oppe i lyset etsteds står jeg og ser hvordan

cigarettens blå sjel flagrer som en kysk engel

gjennem kastanjeløvet mot det evige liv.

Kvifor Rolf Jacobsen har kalla diktet for «Byens metafysikk» er ikkje lett å svare på, men kanskje spelar han på at det som ligg til grunn for byen, ja i undergrunnen, ikkje blir sansa og oppfatta av dei som går kring i gatene og parkane. Måtane byen heng saman på vert difor ikkje reflektert over av kvardagsmennesket. Spesialistar slik som røyrleggjarar har sjølvsagt eit anna forhold til denne «metafysikken ».

Ein langt tidlegare modernist, Sigbjørn Obstfelder (1866 – 1900), er kjend for diktet «Jeg ser» som i likskap med Rolf Jacobsens «Byens metafysikk» skildrar eit urbant miljø.

Jeg ser

Jeg ser paa den hvide himmel,

jeg ser paa de graablaa skyer,

jeg ser paa den blodige sol.

 

Dette er altsaa verden.

Dette er altsaa klodernes hjem.

 

En regndraabe!

 

Jeg ser paa de høie huse,

jeg ser paa de tusende vinduer,

jeg ser paa det fjerne kirketaarn.

 

Dette er altsaa jorden.

Dette er altsaa menneskenes hjem.

 

De graablaa skyer samler sig. Solen blev borte.

 

Jeg ser paa de velklædte herrer,

jeg ser paa de smilende damer,

jeg ser paa de ludende heste.

 

Hvor de graablaa skyer blir tunge.

 

Jeg ser, jeg ser...

Jeg er vist kommet paa en feil klode!

Her er saa underligt...

Sigbjørn Obsfelder, Digte, 1893

 

Ein ting som slår meg når eg les og samanliknar desse to modernistiske dikta: observasjonane i Jacobsens dikt inneber ei radikal endring frå den framande og underlege kjensla til det lyriske eg-et hjå Obstfelder. Diktet ser altså ut til å tematisere – å vere ein poetisk meditasjon over – korleis det hastige og moderne mennesket manglar distanse til eige miljø, og til dei premissane som ligg til grunn for det livet det lever. Det som var urovekkande i «Jeg ser» blir handtert med ein sjølvsagt blindskap for menneska (som vi så å seie berre anar) i «Byens metafysikk».